Hebu tusemezane ukweli: Kusoma riwaya au shairi ni jambo moja, lakini kuelewa kwa nini mwandishi alichagua neno fulani badala ya jingine ni kiwango kingine kabisa cha usomi. Mtindo na Mbinu za Kilugha (Stylistics and Literary Devices) ni darubini inayotusaidia kuona ufundi ulioshonwa ndani ya maandishi.
Below is the exam paper download link
Past Paper On Kiswahili Stylistics And Literary Devices For Revision
Above is the exam paper download link
Katika mtihani wa Kiswahili, swali la “Chambua mtindo wa mwandishi” mara nyingi huwatoa jasho wanafunzi wengi. Si kwa sababu hawajui kusoma, bali kwa sababu hawajui jinsi ya kutambua mbinu hizo kwa majina yake ya kitaalamu na kuelezea dhima yake. Ili kukusaidia kuvuka kikwazo hiki, tumeandaa mwongozo wa maswali na majibu kulingana na mada zinazochomoza sana kwenye karatasi za mitihani.
Maswali na Majibu: Kuchambua Ufundi wa Lugha
S: Nini maana ya ‘Mtindo’ (Style) katika fasihi ya Kiswahili? Mtindo ni jumla ya mbinu anazotumia mwandishi ili kuwasilisha ujumbe wake kwa namna ya kipekee. Ni kama “saini” ya mwandishi. Inahusisha uteuzi wa maneno (diction), muundo wa sentensi, na matumizi ya tamathali za semu.
S: Kuna utofauti gani kati ya ‘Tashbihi’ na ‘Istiara’? Hizi ni mbinu za ulinganifu, lakini zinatofautiana hivi:
-
Tashbihi (Simile): Inalinganisha vitu viwili kwa kutumia viunganishi kama kama, mithili ya, sawia na. (K.m., “Alikimbia kama upepo.”)
-
Istiara (Metaphor): Inalinganisha vitu moja kwa moja bila kutumia viunganishi. (K.m., “Yeye ni simba.”) [Image comparing Tashbihi and Istiara with examples in Swahili]
S: Eleza maana ya ‘Takriri’ na kwa nini waandishi huipenda sana? Takriri ni mbinu ya kurudia neno, kifungu cha maneno, au sentensi nzima mara kadhaa.
-
Dhima yake: Kusisitiza jambo fulani, kuleta mdundo (hasa katika ushairi), au kuvuta hisia za msomaji. Ukiona neno limejirudia kwenye past paper, usiseme tu “amerudia maneno,” sema “ametumia mbinu ya Takriri kwa ajili ya msisitizo.”
S: ‘Usambamba’ (Parallelism) ni mbinu gani katika uchambuzi wa maandishi? Usambamba ni mpangilio wa sentensi au mistari unaofanana kimuundo. Kwa mfano, sentensi mbili zinazoanza na muundo uleule wa kisarufi (K.m., Alikuja akacheka, Alikuja akalia). Mbinu hii huleta urari na usawaziko katika maelezo.
S: Taja mbinu ya ‘Tashihisi’ (Personification) na utoe mfano. Tashihisi ni kupa kitu kisicho na uhai sifa za binadamu. (K.m., “Miti ilikuwa ikicheza kwa furaha.”) Mbinu hii huifanya fasihi iwe na uhai na kusaidia msomaji kuwazia taswira (imagery) kwa urahisi zaidi.
Nguvu ya Past Paper: Jinsi ya Kupata Alama za Juu
Uchambuzi wa mtindo unahitaji mazoezi. Huwezi kujua jinsi ya kutambua Kinaya (Irony) au Mbinu Rejeshi (Flashback) kwa kusoma maana zake tu kwenye kamusi. Unahitaji kuona jinsi mbinu hizi zinavyotumiwa ndani ya vifungu vya habari au mashairi ya mitihani iliyopita.
Ukipakua Past Paper yetu ya Kiswahili Stylistics, utajifunza:
-
Kutofautisha Mbinu: Kujua lini mwandishi ametumia Sitiari na lini ametumia Tashbihi.
-
Kuelezea Dhima: Usishereheshe mbinu tu; eleza kwa nini mwandishi aliitumia (k.m., kuleta dhihaka, kuhuzunisha, au kuelimisha).
-
Mbinu za Kimuundo: Utagundua jinsi waandishi wanavyocheza na Ukatishi wa maneno au Matumizi ya mishata katika ushairi wa kisasa.
Pakua Karatasi ya Mitihani Hapa
Je, uko tayari kuingia kwenye mtihani ukiwa na ujasiri wa mchambuzi mahiri? Usingoje hadi usiku wa manane kabla ya mtihani kuanza kutafuta maana ya “Jazanda.” Pakua nyenzo hii sasa na uanze kufanya mazoezi ya vitendo.
[Bofya Hapa Kupakua Past Paper ya Kiswahili Stylistics and Literary Devices – PDF]
Kidokezo cha Mwisho: Angalia ‘Sauti’ ya Mwandishi
Unapochambua mtindo, angalia pia sauti (Tone). Je, mwandishi ana hasira? Je, anakejeli? Sauti ya mwandishi mara nyingi huongozwa na mbinu ya Kinaya. Ukigundua kinaya, umepata nusu ya majibu ya mtindo wa mwandishi huyo!
